Bir otomasyonun değeri, ne kadar hızlı çalıştığı kadar, yaptığı işlemin ne kadar izlenebilir olduğunda saklıdır. Şirketler için yapay zekâ ve blockchain birlikteliğinin en anlamlı sorusu bu: Bir sistem öneri sunduğunda veya işlem başlattığında, hangi bilgiye dayandığını ve kimin onay verdiğini görebiliyor muyuz? Hızın yanına bu görünürlüğü eklemek, günlük işlerin sorumluluğunu paylaşmayı da kolaylaştırabilir.

Bu gelişimin somut örneklerinden biri, Ethereum ekosistemindeki ERC-8004 önerisi. Hâlen taslak durumundaki çalışma; yazılım ajanları için kimlik, itibar ve doğrulama kayıtları öneriyor. Benim buradan çıkardığım sonuç, ajanların yalnızca iş yapmasının değil, kurumlar arasında değerlendirilebilir olmasının da önem kazandığı. Bu, bütün güven sorunlarının çözüldüğü anlamına gelmiyor. [1]

“Ajanları keşfetmek ve itibar ile doğrulama yoluyla güven oluşturmak.”

Olası bir tedarik sürecini düşünelim: Yapay zekâ gelen belgeleri inceler, eksik alanları işaretler ve çalışana kontrol önerisi sunar. Farklı şirketlerin ortak, sonradan değiştirilmesi zor bir işlem geçmişine ihtiyacı varsa, belge özetlerinin ve onay kayıtlarının blockchain üzerinde tutulması değerlendirilebilir. Hassas belgeler ise uygun erişim kontrolleriyle ayrı saklanır. Böylece bir uyuşmazlıkta hangi sürümün incelendiği ve hangi onayın verildiği araştırılabilir. Bu bir tasarım örneği; tamamlanmış müşteri projesi değil.

Bir kaydın değiştirilmesini zorlaştırmak, içeriğini doğru yapmaz. Blockchain kayıt bütünlüğünü destekler; hatalı veri veya yanlış bir yapay zekâ önerisi için ayrıca kontrol gerekir. Bu ayrım, NIST'in blockchain'i değişikliklere dayanıklı ve müdahaleyi belli eden kayıt yapısı olarak açıklamasıyla uyumludur. [2]

“Müdahaleyi belli eden ve müdahaleye dayanıklı dijital kayıt defterleri”

Hanedan Teknoloji için geliştirmek istediğim yaklaşım; gerçek ihtiyacı anlamak, küçük bir Python otomasyonuyla başlamak, çalışanlara kullanımını öğretmek ve etkisini süre, hata ve iş yükü üzerinden ölçmek. İnsanın anlayabildiği, denetleyebildiği ve kullanabildiği otomasyon kalıcı değer üretir. Her süreç blockchain gerektirmez; seçim, ortak kayıt ihtiyacına dayanmalı. Sizin işinizde hangi işlem daha görünür ve denetlenebilir olmalı?

Osman ÇETİN | Hanedan Teknoloji vizyonu

#YapayZekâ #Blockchain #Otomasyon #DijitalDönüşüm

KAYNAKLAR:

[1] Marco De Rossi, Davide Crapis, Jordan Ellis ve Erik Reppel. ERC-8004: Trustless Agents. Ethereum Improvement Proposals, 13 Ağustos 2025. Durum: Taslak.
https://eips.ethereum.org/EIPS/eip-8004
Makaledeki ajan kimliği, itibar ve doğrulama kayıtları açıklamasının kaynağıdır. İlk alıntı, kaynağın alt başlığının Türkçe çevirisidir.

[2] Dylan Yaga, Peter Mell, Nik Roby ve Karen Scarfone. Blockchain Technology Overview. NISTIR 8202, 3 Ekim 2018.
https://doi.org/10.6028/NIST.IR.8202
Blockchain'in kayıt bütünlüğü özelliklerine ilişkin açıklamanın kaynağıdır. İkinci alıntı, özet bölümündeki kısa bir ifadenin Türkçe çevirisidir.

Kaynak kontrolü: 22 Eylül 2026. Alıntılar dışındaki metin, kaynaklara dayalı özgün anlatım ve yazar yorumudur. Tedarik senaryosu bize ait varsayımsal örnektir.